Państwowy Instytut Geologiczny

Państwowy Instytut Badawczy

Jaskinie Polski


Dane szczegółowe jaskini


Nazwa Zamczysko Wyżnie
Inne nazwy Górna Grota w Zamczysku, Zameczki Wyżnie, Zamki Wyżnie, Zameczko Wyżnie, Jaskinia Zamczysko Wyżnie
Nr inwentarzowy T.D-08.59
Region Tatry
Współrzędne WGS84 λ: 19°52′07,58″, φ: 49°14′49,54″
Gmina Kościelisko (gm. wiejska)
Powiat tatrzański
Województwo małopolskie
Właściciel terenu Skarb Państwa | Tatrzański Park Narodowy
Podstawa ochrony
Ekspozycja otworu SW
Pozostałe otwory 2 - ku SW, 1218 m n.p.m.; 3 - ku SW, 1228.4
Wysokość bezwzględna [m n.p.m.] 1218
Wysokość względna [m] 228
Głębokość [m]
Przewyższenie [m] 10,40
Deniwelacja [m] 10,40
Długość [m]
w tym szacowane [m]
38
Rozciągłość horyzontalna [m]
Położenie geograficzne Na prawym orograficznie zboczach Doliny Kościeliskiej, w Organach, w skałach nad niewyraźną percią trawersującą Organy powyżej Jaskini Zimnej.
Opis drogi dojścia do otworu
Jaskinia znajduje się na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego – dojście i zwiedzanie jest możliwe tylko po uzyskaniu zezwolenia Dyrekcji Parku. Idziemy dnem Doliny Kościeliskiej, następnie do góry szlakiem wyprowadzającym z południowego otworu Jaskini Mroźnej T.D-08.07. Od tego otworu nieznakowaną percią idziemy na prawo do góry, pod skałami, omijamy otwór Jaskini Zimnej, a następnie wznosimy się stromym żlebem. Mijamy odejście drogi do Jaskini Naciekowej i Szczeliny nad Zimną i tuż za żebrem skalnym skręcamy nieco na lewo do stromego żlebu. W miejscu, gdzie zaczyna się podejście do Jaskini Trójotworowej T.D-08.17, trawersujemy zbocze na prawo percią wiodącą do Jaskini Białej. Niebawem napotykamy pod skałką szeroką, płytką Dziurawa Kolebę. Dalej kilkaset metrów trawersujemy zbocze percią ku południowi, poniżej największej ściany Organów, aż do wybitnej przełączki. Stąd w dół pod skałami, następnie nieco na prawo do góry. W miejscu, gdzie skały się kończą, a perć trawersuje stromy, zalesiony stok, skręcamy z niej w lewo do góry, do otworu Okna w Zamczysku T.D-08.60. Wspinamy się łatwym progiem do jego górnego otworu. Poszukiwane otwory widać tuż za Oknem w Zamczysku, w ścianie, około 6 m nad upłazem, około 20 m na południe od Zamczyska Niżniego. Dojście w ostatniej części wymaga wspinaczki (V) do otworu (okresowo stoi przy nim ostrewka). Zwiedzanie trudne.
Opis jaskini

Za głównym, obszernym, mytym otworem znajduje się komórka o skalnym dnie, z której na lewo uchodzi w ścianie mały, II otwór. Z komórki wiedzie ku N wysoki korytarz, rozwinięty na pochyłej szczelinie. Jego dno wznosi się stromo. W odległości około 13 m od otworu dochodzimy nad 3-metrowy próg z zaklinowanych głazów, który sprowadza do wysokiej salki końcowej, będącej kontynuacją szczeliny, liczącej około 6 m długości i około 1 m szerokości. Pod progiem wstecz biegnie w zawalisku ciasny, krótki korytarzyk.

Wracamy nad próg i wspinamy się na zaklinowany pod sklepieniem ogromny blok skalny. Ponad nim, nad małym prożkiem (0,9 m), widać wylot bocznego wznoszącego się korytarza, który po kilku metrach zakręca na poprzecznej szczelinie na lewo i nad prożkiem (0,8 m) wiedzie niezwykle wąską szczeliną do ciasnego otworu III, uchodzącego wysoko w ścianie turni.

Ściany są myte, widać na nich duże zagłębienia wirowe, szczególnie we wstępnej części. W głębi i górnej części groty ściany pokrywa mleko wapienne, dobrze rozwinięte nacieki grzybkowe, a także małe stalaktyty. Środkowa część ma częściowo charakter zawaliska rozwiniętego na szczelinie. Dno jest skaliste, miejscami pokrywa je namulisko gliniaste z rumoszem autochtonicznym. Allochtoniczne domieszki w osadach stanowią drobne frakcje o przewadze kwarcu (Wójcik 1960b). Grota rozwinęła się w obrębie wapieni (malmu – wg Wójcika, 1966a lub triasu środkowego – wg Bac i Grochockiej, 1965) jednostki Organów (seria wierchowa, płaszczowina Czerwonych Wierchów). Według Wójcika (1966a) grota powstała w pliocenie, jako podziemny przepływ Potoku Kościeliskiego (podobne poglądy na genezę groty można znaleźć w pracach Zwolińskiego 1961 i Rudnickiego 1967); zalicza ją do VIII piętra jaskiń tatrzańskich, wg własnego podziału piętrowego. Części groty przypisuje zawaliskowy charakter.

Cała grota jest widna, woda kapie ze szczelin w stropie. Przewiew wyczuwa się we wszystkich korytarzach, jego kierunek zależy od warunków atmosferycznych panujących na powierzchni.

Roślinnosć kwiatowa skąpa, reprezentowana jedynie w otworach. Za otworem II rośnie drzewo liściaste. Glony i porosty i mchy sięgają do kilkunastu metrów w głąb korytarza.

W grocie obserwowano zespół owadów trogloksenicznych oraz nietoperze. Kowalski (1955a) wymienia: Vanessa io (L.) (błędna nazwa, winno być Inachis io - przyp.red), Vanessa urticae (L.), Scoliopteryx libatrix (L.), Triphosa dubitata (L.) oraz Helicigona (Chilostoma) cingulella Rossm. Znaleziono także Chondrina clienta (West) – gatunek, który przypadkowo dostał się do groty.

Historia badań

Kowalski (1955a) przeprowadził badania fauny. Osady badał Wójcik (1960b, 1966a), który w tych pracach wypowiadał się także na temat genezy i wieku groty. O genezie pisali Zwoliński (1961) i Rudnicki (1967), ten ostatni określa także jej wiek. Bac i Grochocka (1965) badały budowę geologiczną terenu na którym występuje grota.

Historia eksploracji

Otwór znany był Pawlikowskiemu (1887), jednak nie zwiedził on groty. Latem 1934 S. Zwoliński wraz z J. Zahorskim dostali się do otworu po przystawionej ostrewce, zwiedzili grotę oraz sporządzili jej plan i przekrój (brudnopis przechowywany w archiwum Zwolińskich opublikowany został w 1993 r.). Cały ten zespół krasowy, obejmujący dwie jaskinie i okno skalne nazwali Zamczyskiem. W odniesieniu do niżej położonego obiektu stosowali też nazwy „Dolna Grota w Zamczysku” i „Zamczysko Niżnie”. Opis groty i jej położenia podał Zwoliński (1934).

Historia dokumentacji

Kowalski (1953a) sporządził plan i opis inwentarzowy datowany na 30 sierpnia 1951 r. Jesienią 2008 r. I. Luty wykonała nową dokumentację groty przy współpracy P. Burkackiego i M. Machulaka. Pomiary wykonano busolą Suunto i taśmą parcianą. Dane zaktualizowała I. Luty (2009).
Plan opracowała I. Luty.

Zniszczona, niedostępna lub nieodnaleziona Nie
Literatura
Pawlikowski, J.G. 1887 (wzmianka o otworze); Zwoliński, S. 1934 (Opis położenia i groty); Kowalski, K. 1953a (plan i opis inwentarzowy); Kowalski, K. 1955a (fauna); Wójcik, Z. 1960b (osady); Zwoliński, S. 1961 (uwaga o genezie); Bac, M., Grochocka, K. 1965 (lokalizacja na mapie geologicznej); Wójcik, Z. 1966a (geneza, wiek, osady); Rudnicki, J., (geneza, lokalizacja na mapie Organów); TATRY POLSKIE 1984 (lokalizacja na mapie 1:10 000); Gradziński, R., i in. 1985a (dane morfometryczne, lokalizacja na mapie); Zwoliński, S. 1993 (opis położenia i groty oraz plan); Jaskinie TPN, 1993b (plan i opis inwentarzowy pod nazwą Jaskinia Zamczysko Wyżnie).
Materialy archiwalne
[Siarzewski, S., Zwolińska, Z.] 1986 (brudnopis planu i przekroju, szkic terenowo-pomiarowy).
Autorzy opracowania Izabella Luty
Redakcja Jerzy Grodzicki
Stan na rok 2010
Grafika, zdjęcia Podgląd grafiki plan i przekrój
Nazwa: Autor: Data wprowadzenia:
Zdjęcie