Państwowy Instytut Geologiczny

Państwowy Instytut Badawczy

Jaskinie Polski


Dane szczegółowe jaskini


Nazwa Średni Lej
Inne nazwy Awen Górny, Dziura pod Lejem, Śnieżny Lej, Śnieżna Studnia w Kotlinach
Nr inwentarzowy T.E-12.28
Region Tatry
Współrzędne WGS84 λ: 19°55′14,13″, φ: 49°14′23,33″
Gmina Kościelisko (gm. wiejska)
Powiat tatrzański
Województwo małopolskie
Właściciel terenu Skarb Państwa | Tatrzański Park Narodowy
Podstawa ochrony
Ekspozycja otworu ku górze
Pozostałe otwory
Wysokość bezwzględna [m n.p.m.] 1879,90
Wysokość względna [m] 350
Głębokość [m] 16
Przewyższenie [m]
Deniwelacja [m] 16
Długość [m]
w tym szacowane [m]
30
Rozciągłość horyzontalna [m]
Położenie geograficzne W lewym orograficznie zboczu Doliny Małej Łąki, w północno-wschodnim zboczu Małołączniaka, nad Kotlinami.
Opis drogi dojścia do otworu
Obiekt znajduje się na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego – dojście i zwiedzanie jest możliwe tylko po uzyskaniu zezwolenia Dyrekcji Parku. Żółto znakowanym szlakiem podchodzimy Doliną Małej Łąki, następnie skręcamy na prawo, do Niżniej Świstówki i wyraźną, nieznakowaną ścieżką docieramy przez bulę i Przechód wiodący ukośną płytą nad próg, do Wyżniej Świstówki. Perć wiedzie stąd na prawo (ku W) do góry, pod ściany, do otworu Jaskini Śnieżnej T.E-13.01 i dalej żlebem wznoszącym się nieco na S od tego otworu, do Kotlin. Z buli ograniczającej Kotliny od E trawersujemy niewyraźną percią ponad 300 m ku WSW, aż do otworu Jaskini nad Kotlinami T.E-12.06, oznaczonego widoczną z daleka tyczką, następnie 35 m na NW, wprost do poszukiwanego otworu. Dojście i zwiedzanie łatwe.
Opis jaskini

Otwór ma ponad 10 m średnicy. Ściany leja są strome, w dolnej części przewieszone. Jedynie zbocze północno-wschodnie jest łagodne i niewysokie. W ścianie SW widać otwór dostępny zjazdem. Prowadzi on do krótkiego korytarzyka, który zakręca niebawem na lewo, stromo do góry i uchodzi wąskim wylotem 3 m wyżej, w ukośnej szczelinie. Dno leja, pokryte zwykle grubym płatem zlodowaciałego śniegu, opada stromo ku SW. Można dostać się pod korek śnieżny szczeliną brzeżną. Tam, w zawalisku zablokowanym pod podciętymi ścianami istnieje system ciasnych korytarzyków i kominków. Zaobserwowano niewielkie zmiany ich układu w okresie kilku lat. W strefie zawaliska, kilka metrów na SE od leja znajduje się Komórka przy Średnim Leju T.E-12.67.

Studnia rozwinęła się w wapieniach cukrowatych anizyku (trias środkowy) wierchowej jednostki Ździarów (fałd Czerwonych Wierchów). Jest to jeden z trzech wielkich lejów krasowych znajdujących się w rejonie Kotlin. Przy dnie występuje strefa zawaliskowa. Namulisko tworzą bloki wapieni, wapieni dolomitycznych, granitoidów oraz gleba. W korytarzyku położonym w SW ścianie występuje żwir i piaszczysta glina.

Wilgotność, temperatura i przewiew zależne są od warunków atmosferycznych. Lej jest oświetlony, przydenne partie zawaliskowe – miejscami ciemne. Dno pokrywa gruby płat zlodowaciałego śniegu (często o miąższości przekraczającej 10 m). Dawniej (jeszcze w latach siedemdziesiątych naszego wieku) zalegał on zwykle przez cały rok; obecnie coraz częściej dno latem jest prawie lub całkiem wolne od śniegu. W leju rozwijają się rośliny kwiatowe, paprocie, mchy, wątrobowce, glony oraz porosty. Faunę reprezentują owady i ślimaki.

Historia badań

Budowę geologiczną tego rejonu zbadała Grochocka-Rećko (1963), zaznaczyła też na fotografii okolicy otwór używając nazwy Średni Lej. Wójcik (1978c) wymienił go pod nazwą Śnieżny Lej, zamieścił też uwagę, że kształt swój zawdzięcza on wodom z topniejącego śniegu.

Historia eksploracji

Lej znany był od dawna, jednak prawdopodobnie ze względu na swój charakter rzadko wzmiankowany w literaturze speleologicznej. Formy tego typu traktowano wyłącznie jako powierzchniowe i nie brano pod uwagę w rozważaniach o jaskiniach. W okresie 19-30 sierpnia 1959 r. grupa grotołazów zakopiańskich w składzie: S. Wójcik, D. Strelau i R. Sznuk zwiedziła lej i nadała mu nazwę Awen Górny. W sprawozdaniu z działalności Koła Zakopiańskiego KW S.Wójcik (1959-mat.arch.) zamieścił uwagę, że w awenie znajdował się „śnieg w formie dość dużej bryły”. Przypuszczano, że pod śniegiem jest otwór jaskini (informacja ustna Z. Wójcika).

Historia dokumentacji

Podczas prac nad inwentaryzacją jaskiń tatrzańskich OW PTPNoZ dokumentację leja sporządziła w dniu 22 sierpnia 1979 r. I. Luty przy współpracy Ł. Małachowskiego i M. Kropiwnickiej. Pomiary przeprowadzono busolą geologiczną Meridian i taśmą parcianą. Dane sytuacyjno-wysokościowe położenia otworu podano na podstawie pomiarów wykonanych w dniu 16 sierpnia 1981 r. przez Zespół Koła Naukowego Geodetów Górniczych AGH pod kierownictwem W. Borowca. Dane zaktualizowała I. Luty (2009). F. Filar w lecie 2017 r. skorygował współrzędne geograficzne otworu i wykonał jego zdjęcie.
Plan opracowała I. Luty.

Zniszczona, niedostępna lub nieodnaleziona Nie
Literatura
Grochocka-Rećko, K. 1963 (lokalizacja na fotografii obrazującej budowę geologiczną rejonu, pod nazwą Średni Lej); Wójcik, Z. 1978c (wzmianka o genezie); Borowiec, W. i in. 1977,1878 (dane morfometryczne pod nazwą „Śnieżna Studnia w Kotlinach” - prawdopodobnie dotyczy opisywanego obiektu); Luty, I. 1982b (informacja o pomiarach sytuacyjno wysokościowych otworu, bez nazwy); Gradziński, R. i in. 1985a (niektóre dane morfometryczne, orientacyjna lokalizacja na mapie); Luty, I. 1989a (dane morfometryczne, lokalizacja na mapie, dane historyczne); Siarzewski, W. 1994 (zjawiska lodowe); Jaskinie TPN 2000 (plan, przekrój i opis inwentarzowy).
Materialy archiwalne
Wójcik, S. 1959 – sprawozdanie (wzmianka o „znalezieniu” i nadaniu nazwy Awen Górny); Wójcik, S. – Inwentarz (wymienia).
Autorzy opracowania Izabella Luty
Redakcja Jerzy Grodzicki
Stan na rok 2010
Grafika, zdjęcia Podgląd grafiki otwór Podgląd grafiki plan i przekrój
Nazwa: Autor: Data wprowadzenia:
Zdjęcie