Państwowy Instytut Geologiczny

Państwowy Instytut Badawczy

Jaskinie Polski


Dane szczegółowe jaskini


Nazwa Górny Lej
Inne nazwy Dziura Nad Awenem Górnym
Nr inwentarzowy T.E-12.37
Region Tatry
Współrzędne WGS84 λ: 19°55′12,20″, φ: 49°14′24,29″
Gmina Kościelisko (gm. wiejska)
Powiat tatrzański
Województwo małopolskie
Właściciel terenu Skarb Państwa | Tatrzański Park Narodowy
Podstawa ochrony
Ekspozycja otworu ku górze
Pozostałe otwory
Wysokość bezwzględna [m n.p.m.] 1889,70
Wysokość względna [m] 360
Głębokość [m] 23
Przewyższenie [m]
Deniwelacja [m] 23
Długość [m]
w tym szacowane [m]
25
Rozciągłość horyzontalna [m]
Położenie geograficzne W lewym orograficznie zboczu Doliny Małej Łąki, w północno-wschodnim zboczu Małołączniaka, nad Kotlinami.
Opis drogi dojścia do otworu
Lej znajduje się na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego – dojście i zwiedzanie jest możliwe tylko po uzyskaniu zezwolenia Dyrekcji Parku. Żółto znakowanym szlakiem podchodzimy Doliną Małej Łąki, następnie skręcamy na prawo, do Niżniej Świstówki i wyraźną, nieznakowaną ścieżką docieramy przez bulę i Przechód wiodący ukośną płytą nad próg, do Wyżniej Świstówki. Perć wiedzie stąd na prawo (ku W) do góry, pod ściany, do otworu Jaskini Śnieżnej T.E-13.01 i dalej żlebem wznoszącym się nieco na S od tego otworu, do Kotlin. Z buli ograniczającej Kotliny od E trawersujemy niewyraźną percią ponad 300 m ku WSW, aż do otworu Jaskini nad Kotlinami T.E-12.06, oznaczonego widoczną z daleka tyczką i dalej kilkadziesiąt metrów ku NW, w kierunku Wielkiej Turni. Następnie odgałęzieniem perci idziemy stromo do góry (około 40 m), do widocznych z daleka ścian leja. Dojście i zwiedzanie łatwe.
Opis jaskini

Otwór ma około 20 m średnicy. Jego zbocza od strony zachodniej są strome i wysokie, od wschodu – łagodne i niskie. Pod zachodnią ścianą, podciętą przy dnie można wejść do kilkumetrowego korytarzyka powstałego przez wykopanie namuliska.

Lej rozwinął się w wapieniach i dolomitach cukrowatych anizyku (trias środkowy) wierchowej jednostki Ździarów (fałd Czerwonych Wierchów). Jest to najwyżej położony z trzech wielkich lejów krasowych znajdujących się w rejonie Kotlin. Namulisko stanowi rumosz wapienny i dolomityczny z domieszką skał krystalicznych i gliny oraz gleba.

Wilgotność, temperatura i przewiew zależne są od warunków atmosferycznych. Lej jest oświetlony, jedynie końcowa część korytarzyka w namulisku jest ciemna. Dno pokrywa do późnego lata gruby płat zlodowaciałego śniegu. Wytapia się on znacznie częściej i szybciej niż podobne płaty w Dolnym i Średnim Leju.

Na zboczach i dnie leja rozwijają się rośliny kwiatowe, paprocie, mchy, glony oraz porosty. Faunę reprezentują owady i ślimaki.

Historia badań
Historia eksploracji

Lej znany był od dawna, jednak prawdopodobnie ze względu na swój charakter, rzadko wzmiankowany w literaturze speleologicznej. W okresie 19–30 sierpnia 1959 r. grupa grotołazów zakopiańskich w składzie: S. Wójcik, D. Strelau i R. Sznuk zwiedziła go i nazwała Dziurą nad Awenem Górnym. W sprawozdaniu z działalności Koła Zakopiańskiego KW S.Wójcik (1959 - mat.arch.) zapisał ten fakt. Nie odnotowano wtedy, w przeciwieństwie do pozostałych lejów, obecności płata śnieżnego na dnie. Budowę geologiczną tego rejonu zbadała Grochocka-Rećko (1963), zaznaczyła też na fotografii okolicy otwór, nazywając go Górnym Lejem. Według przekazów ustnych, w latach sześćdziesiątych naszego wieku dno leja próbowali rozkopywać grotołazi krakowscy, a w początku lat siedemdziesiątych prace kontynuował P. Podobiński (SW PTTK). Ślady tych prac zatarł czas. W 1986 r. intensywną eksplorację w nadziei odkrycia połączenia z górnymi partiami Jaskini Wielkiej Śnieżnej prowadzili grotołazi wrocławscy. Korytarzyk pod zachodnią ścianą leja jest pozostałością ich eksploracji.

Historia dokumentacji

Dokumentację leja sporządziła podczas obozu SW-WAKS I. Luty przy współpracy M. Szafirskiego w dniu 30 lipca 1986 r. Pomiary przeprowadzono busolą geologiczną Meridian i taśmą parcianą. Dane sytuacyjno-wysokościowe położenia otworu podano na podstawie pomiarów wykonanych w dniu 16 sierpnia 1981 r. przez Zespół Koła Naukowego Geodetów Górniczych AGH pod kierownictwem W. Borowca. Dane zaktualizowała I. Luty (2009). W lecie 2017 r F. Filar skorygował współrzędne geograficzne otworu i wykonał zdjęcie otworu.
Plan opracowała I. Luty

Zniszczona, niedostępna lub nieodnaleziona Nie
Literatura
Grochocka-Rećko, K. 1963 (lokalizacja na fotografii obrazującej budowę geologiczną rejonu, pod nazwą Górny Lej); Borowiec, W. i in. 1977,1878 (niektóre dane morfometryczne pod nr. 251 – „bez nazwy” – może dotyczyć opisywanego obiektu); Luty, I. 1982b (informacja o pomiarach sytuacyjno-wysokościowych otworu, bez nazwy); Gradziński, R. i in. 1985a (niektóre dane morfometryczne pod nr. 251 – „bez nazwy”, orientacyjna lokalizacja na mapie - może dotyczyć opisywanego obiektu); Luty, I. 1989a (dane morfometryczne, lokalizacja na mapie, dane historyczne); Jaskinie TPN 2000 (plan i opis inwentarzowy).
Materialy archiwalne
Wójcik, S. 1959 – sprawozdanie (wzmianka o „znalezieniu” i nadaniu nazwy Dziura nad Awenem Górnym); Wójcik, S. – Inwentarz (wymienia).
Autorzy opracowania Izabella Luty
Redakcja Jerzy Grodzicki
Stan na rok 2010
Grafika, zdjęcia Podgląd grafiki otwór Podgląd grafiki plan i przekrój
Nazwa: Autor: Data wprowadzenia:
Zdjęcie