Państwowy Instytut Geologiczny

Państwowy Instytut Badawczy

Jaskinie Polski


Dane szczegółowe jaskini


Nazwa Jaskinia Nietoperzowa
Inne nazwy
Nr inwentarzowy J.Olk.I-07.47
Region Wyżyna Śląsko-Krakowska
Współrzędne WGS84 λ: 19°46′29,00″, φ: 50°11′38,00″
Gmina Jerzmanowice-Przeginia (gm. wiejska)
Powiat krakowski
Województwo małopolskie
Właściciel terenu Prywatny | Park krajobrazowy Dolinki Krakowskie
Podstawa ochrony Rozp. Nr 3 Woj. Krakow. z dn. 30.01.1997r.; Dz. Urz. Woj. Krakow. Nr 5, poz. 13.
Ekspozycja otworu SW
Pozostałe otwory 2 - ku SW, 438.4 m n.p.m.
Wysokość bezwzględna [m n.p.m.] 438,40
Wysokość względna [m] 40
Głębokość [m]
Przewyższenie [m]
Deniwelacja [m] 23
Długość [m]
w tym szacowane [m]
326
Rozciągłość horyzontalna [m]
Położenie geograficzne Wyżyna Olkuska, Jerzmanowice, Dolina Będkowska.
Opis drogi dojścia do otworu
Od szosy Kraków-Olkusz skręcamy w Jerzmanowicach przy drogowskazie do Jaskini Nietoperzowej i drogą biegnącą górnym fragmentem doliny Będkowskiej pokonujemy około 1 km po czym skręcamy w prawo w kierunku Jaskini Nietoperzowej.
Opis jaskini

Otwór główny widoczny z daleka ma wysokość i szerokość 5 m, w jego stropie znajduje się wyraźna pionowa szczelina ciosowa SW-NE. Bezpośrednio za otworem wbudowana jest żelazna, ażurowa krata z drzwiami, całkowicie wypełniająca profil korytarza. Za nią w dnie korytarza znajduje się wykop 10 m długości, głęboki na 3,5 m, będący pozostałością po pracach wykopaliskowych. Przechodzimy obok niego przejściem z balustradą ochronną.

W przejściu, w ścianie SE otwiera się wylot ciągu ciasnych kilkunastometrowych korytarzy zaczynających się w drugim otworze. Otwór ten znajduje się w odległości 2,5 m na prawo od otworu głównego i aktualnie jest niedostępny. Ciąg ciasnych korytarzy kończy się zwężeniem (Z II), za którym jest ciasna 4 metrowa, ślepa studnia.

Wracamy do wykopu. Za nim korytarz rozdwaja się:

prawy korytarz, 35 metrowy, obszerny, biegnący początkowo na E później NE prowadzi do głównej komory w jaskini; ma on kilkunastometrową odnogę odchodzącą ku SE.

lewy ciąg korytarza poprzez salę z kotłami wirowymi w stropie, bogatą szatą naciekową i korytarz ze stalagmitami i misami barierowymi z wodą łączy się z korytarzem prawym w połowie jego długości.

Główna komora jaskini jest jedną z największych w jaskiniach Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej, ma wymiary 30x20 m i wysokość w granicach 10-12 m. Dno jest nierówne, z dużymi głazami i gruzem wapiennym, w stropie kotły wirowe. Z sali w kierunku NE prowadzi obszerny korytarz, w którym w początkowej części widoczny jest na ścianach stary poziom namuliska usuniętego z większej części jaskini - w tym miejscu usunięta warstwa osadów miała około 2 m miąższości. Korytarz ciągnie się na odcinku 70 metrów, jego szerokość sięga 7 metrów, a wysokość jest zmienna, w stropie znajdują się duże kotły wirowe i kominy. W jednym z kominów w jego stropowej części znajduje się korytarz-pochylnia w kierunku powierzchni, a pod nim znajduje się świeży stożek lessowego osadu. Po 70 metrach korytarz skręca na E i po kilku metrach biegnie dalej ku NE, staje się coraz węższy i niższy, na końcu jest ciasny, błotnisty z kałużami wody i prawie całkowicie wypełniony osadami. 25 m przed końcem jaskini w dnie znajduje się 2 m głębokości, prostokątny wykop, z jego dna przejście prowadzi do, równoległej do korytarza niewielkiej salki z silnie skorodowanymi ścianami pokrytymi licznymi drobnymi kanałami i kotłami wirowymi.

Jaskinia powstała w wapieniach skalistych górnej jury (oksford), główne korytarze i sale mają wyraźny związek z pionowymi spękaniami ciosowymi o przebiegu NEE-SWW i NNW-SSE. Duże sale i obszerne korytarze tworzyły się w warunkach freatycznych, widoczne w nich są liczne kotły wirowe, niektóre znacznych rozmiarów, na ścianach znajdują się liczne koliste jamy, wżery i drobne kanały krasowe. W dnie korytarza przy wejściu podczas prowadzonych badań archeologicznych odsłonięto wadyczną rynnę denną.

Szata naciekowa jest bogata, zachowało się kilka jej generacji, starsze wykształcone są w postaci masywnych polew z żebrami naciekowymi - pokrywają ściany w sali z kominami znajdującej się bezpośrednio za wykopem przy wejściu, opadając kaskadowo tworzą oryginalny wodospad naciekowy. Również tam na ścianach komory występują oryginalne kuliste utwory pokryte żebrami naciekowymi, mające kilkadziesiąt cm wysokości. Polewy pokrywają ściany korytarzy w wielu miejscach w jaskini. Na dnie głównej sali spotyka się w kilku miejscach duże stalagmity, znajdujące się poza miejscem ich powstania. Nagromadzenie nacieków na dnie korytarza znajduje się przy połączeniu korytarzy głównych niedaleko od wejścia. Są tutaj stalagmity z szerokimi podstawami, na polewach pokrywających dno korytarza na kilku metrach kwadratowych nagromadzone są misy barierowe, o krawędziach do 10 cm wysokości, stale wypełnione wodą. Większość tych nacieków zakryta była osadami, dopiero po zamknięciu jaskini i przystosowaniu jej do zwiedzania właściciele odczyścili je i odgrodzili uniemożliwiając ich niszczenie.


W obrębie eksploatowanych namulisk wyróżniono kilka poziomów polew naciekowych. Pozostałości gruzu wapiennego i otoczaków z kośćmi widoczne są m.in. na ścianach w sali głównej, w ich przekroju widoczne są warstewki węgliste. Część nacieków pokrywają młodsze, ze skonsolidowanego mleka wapiennego, natomiast pod stropami szczególnie w głównej komorze widoczne są niewielkie współczesne stalaktyty. W okresie zimowym w okolicy otworu tworzy się bogata szata z nacieków lodowych, przeważają w nich stalagmity lodowe osiągające do 2 m wysokości.

Osady namuliska w jaskini były i są nadal bogate. Znaczna część osadów usunięta została w XIX wieku na cele nawozowe, wykopy prowadzone wówczas sięgnęły 9 m głębokości nie osiągając dna skalnego. Zniszczono wówczas bezpowrotnie osady o ogromnej wartości dla poznania prehistorii człowieka i poznania zmian środowiska naturalnego. Pozostały osady, dzięki którym możliwe było przeprowadzenie nowoczesnych, interdyscyplinarnych badań mających bogatą literaturę. Prace prowadzone przez Chmielewskiego pozwoliły poznać profil osadów o miąższości sięgającej 11 metrów, znaleziono w nich ogromną ilość materiałów archeologicznych, paleozoologicznych, botanicznych, dzięki którym poznano m.in. nową kulturę jerzmanowicką rozwijającą się w środkowym vistulianie. W serii osadów, których profil poznano w okolicy otworu głównego wyróżniono 17 warstw. Osady w spągowej części profilu (warstwa 17) wypełniające wadyczną rynnę denną to żwiry, piaski, muły i iły w dnie profilu czerwone, typu „terra rossa”, warstwowane, osadzone przez wodę płynącą. W tej części profilu brak kości zwierzęcych i śladów bytności człowieka. Osady leżące powyżej mają inny charakter - tworzy je seria osadów gruzowo-gliniasta ze szczątkami kostnymi zwierząt i śladami wielokrotnego pobytu człowieka - stwierdzono tutaj 9 paleolitycznych warstw kulturowych. O ogromnej ilości znajdującego się w osadach materiału kostnego świadczy fakt znalezienia podczas badań prowadzonych przez Chmielewskiego w jednej warstwie na powierzchni 125 m2 1000 kłów niedźwiedzia jaskiniowego. Najstarsze osady w jaskini wypełniające rynnę denną pochodzą z neogenu lub starszego czwartorzędu, a młodsze od schyłku przedostatniego zlodowacenia po holocen. Aktualnie osady namuliska wypełniają znaczną cześć profilu w końcowej części jaskini.

Jaskinia jest wilgotna, przyotworowa część pozostaje pod wpływem zewnętrznych warunków atmosferycznych. Panuje w niej mikroklimat statyczny. Występują w niej jeziorka barierowe.

Światło sięga kilkanaście metrów w głąb od otworu głównego.
W otworze i w zasięgu światła na ścianach występują glony.

Współczesną faunę reprezentują liczne pajęczaki, m. in. Meta menardiPorrhomma moravicum oraz liczne nietoperze.

Historia badań

Pierwsze badania archeologiczne mające poznawczy charakter przeprowadził w niej J. Zawisza w 1871 r. W latach 1872-79 w jaskini prowadzono wydobywanie namuliska na cele nawozowe, na podstawie koncesji udzielonej przez władze rosyjskie Pruskiemu Urzędowi Górniczemu, nadzorował je O. Grube. Znaleziono wówczas wiele narzędzi krzemiennych i kości. Znaleziskami zainteresował się F. Römer, który w latach 1878 i 1879 prowadził badania w jaskini, a zebrany materiał przekazał do wrocławskiego muzeum. W roku 1918 badania archeologiczne w pobliżu otworu jaskini prowadzi L. Kozłowski, który znajduje duże palenisko paleolityczne i znaczną ilość wyrobów krzemiennych w tym liściowate ostrza. W latach 1956-62 prowadzone są w jaskini prace przez W. Chmielewskiego, z ramienia Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN, Zakładu Archeologii Polski w Łodzi. Wykonano wówczas wykopy w miejscu prac L. Kozłowskiego, w korytarzu wstępnym.
Badania dostarczyły ogromną ilość materiałów archeologicznych, materiału kostnego i najdłuższy, w miarę pełny profil od zlodowacenia Warty, będący wzorcem do porównywania z innymi z Jury Polskiej i krajów sąsiednich. Wyodrębniona została nowa jednostka taksonomiczna - kultura jerzmanowicka z charakterystycznymi dla niej ostrzami wiórowymi, kształtu liściowatego, najstarszy zespół kultury jerzmanowickiej datowany jest metodą radiowęglową C14 na 36550 1240 BC. Wyniki prowadzonych prac mają duże znaczenie dla historii badań paleolitu Polski w XX wieku. Prowadzone badania miały charakter interdyscyplinarny, materiały z badań posłużyły do powstania dużej ilości prac z innych dziedzin.

Historia eksploracji

Jaskinia była znana od dawna, pierwszy jej opis znajduje się we „Wspomnieniach z podróżyY„ W. Jastrzębowskiego z 1854 roku, później opisują ją lub wzmiankują: W. Taczanowski w 1854 r., R.P. w 1854 r., Flatt O. w 1855 r., A. Waga w 1855 r., i A. Grabowski w 1866 r.
Dwukrotnie jaskinia stanowiła scenografię dla filmów fabularnych, w 1995 roku kręcono tutaj sceny do „Legendy o Św. Mikołaju”, a 5 listopada 1997 do filmu „Ogniem i Mieczem”. Jaskinia od pokoleń jest własnością rodziny Ferdków, dzięki ich staraniom jaskinia od 1994 jest udostępniona do zwiedzania z przewodnikiem, jest oświetlona, ciekawsze fragmenty wyeksponowano punktami świetlnymi, wykopy zabezpieczono balustradami, odsłonięte zostały fragmenty z bogatą szatą naciekową.

Historia dokumentacji

Plan i opis inwentarzowy po raz pierwszy opublikował Kowalski (1951). Aktualną dokumentację sporządził Andrzej Górny (12.2009 r.).
Plan opracował M. Czepiel.

Zniszczona, niedostępna lub nieodnaleziona Nie
Literatura
Jastrzębowski W. 1853 (opis jaskini); Taczanowski W. 1854 (opis jaskini nietoperzy); R.P. 1854 (wymienia); Flatt O. 1855 (inf., że jaskinia znana jest od 1848 roku); Waga A. 1855 (opis jaskini, nietoperzy i ich pasożytów); Przewodnik po Ojcowskiej dolinie,1860 (opis wg Jastrzębowskiego); Grabowski A. 1860 (wzmianka); Zawisza J. 1871 (wzmianka o znalezieniu narzędzi i skorup naczyń); Zawisza J. 1874 (o znalezieniu kości niedźwiedzia jaskiniowego); Kohn A. 1876 (wzmianka wg Zawiszy); Höhlen mit Knochen (inf. o znajdywaniu kości kopalnych przy pracach Grubego); Römer F. 1877 (o prawie kompletnej czaszce niedżwiedzia jaskiniowego z jaskini); Gruszecki A. 1878 (wzmianka); Ściborowski W. 1878 (krótki opis jaskini); Kohn A. i Mehlis C. 1879 (wzmianka wg Zawiszy); Römer F. 1879 (opis przemysłowej eksploatacji jaskini, inf. o znajdywanych kościach); Ossowski G. 1882a (wzmianka); Ossowski G. 1882b (dtto); Römer F. 1883 (opis poszukiwań i znalezionych zabytków, rysunki wyrobów i kości); Ossowski G. 1884b (wzmianka); Stanisław z Warszawy 1888 (literacki opis jaskini); Czarnowski S.J. 1899 (wzmianka); Czarnowski S.J. 1903 (wzmianka); Hoernes M. 1903 (o paleolicie z jaskini); Czarnowski S.J. 1905 (wzmianka); Wróblewski K. 1907 (opis jaskini); Przesmycki P. 1908 (wzmianka); Diest H. von, 1909 (inf. o zakupie od przewodnika zębów niedźwiedzia, skorupy i narzędzi krzemiennych); Czarnowski S.J. 1910 (tłumaczenie opisu Römera, fot. kilku własnych znalezisk, fot. otworu); Czarnowski S.J. 1911a (wzmianka); Obermaier H. 1912 (o paleolicie); Talko-Hryncewicz J. 1913 (wzmianka); Kiernik E. 1913 (o znalezieniu przez Römera szczątków wilka); Demel K. 1918 (mikroklimat jaskini, jej współczesna fauna i rys. jej przedstawicieli); Stach J. 1918 opis skoczogonków zebranych przez Demela, w tym nowego gatunku Mesogastrura ojcoviensis); Stach J.,1919 (streszczenie poprzedniej); Stach J. 1919 (tłumaczenie za [1918]); Orłowicz M. 1919 (wzmianka); Kozłowska A. 1921 (opis węgli z ogniska paleolitycznego); Kozłowski L. 1921 paleolit z jaskini); Kozłowski L. 1922 (opis wykopalisk autora, opisy i rys. wyrobów paleolitycznych); Krukowski S. 1922 (recenzja poprzedniej pracy); Demetrykiewicz W. 1922 (wzmianka); Dzwonkowski W. [około 1922]: (wymienia); Szafer W. 1923 (wzmianka o węglach kopalnych); Hoyer H. 1923 (wzmianka o faunie plejstoceńskiej); Stach J. 1924 (współczesna fauna w jaskini); Kozłowski L. 1924a (tłumaczenie pracy z 1922); Kozłowski L. 1924b (ślady neolitu); Niezabitowski E. L. 1925 (szczątki lwa jaskiniowego z jaskini); Sawicki L. 1926 (opis paleolitu, rys. wyrobów); Antoniewicz W. 1927 (wzmianka o paleolicie); Antoniewicz W. 1928 (opis paleolitu); Stączek S. 1928 (wzmianka); Żurowski J. 1929 (o paleolicie); Gadomski A. 1929 (wzmianki); Lilpop J. 1929 (wzmianka o węgielkach kopalnych); Handshin E. 1929 (wzmianka o owadzie bezskrzydłym Mesogastrura ojcoviensns); Żurowski J. 1931 (wzmianka o paleolicie); Zawadzki J. 1932 (wzmianka); Fleszarowa-Danysz R. 1933 (w spisie jaskiń krajowych poz. 282); K.B. 1935 (wzmianka); Ciętak Z. 1935 (inwentarzowy opis jaskini, w spisie jaskiń południowej części Wyżyny Małopolskiej poz. 24, na mapie rozmieszczenia jaskiń, plan, fot. nacieków); Wolf B. 1934-38 (w bibliografii fauny jaskiń świata podana fauna z jaskini); Loth E. 1838 (wzmianka o faunie plejstoceńskiej i paleolicie); Jura A. 1938 (rys. ostrza soluteryjskiego); Jura A. 1939 (fot. otworu); Krukowski S. 1939 (charakterystyka stanowiska i paleolitu, rys. narzędzi); Kowalski K. 1946 (wzmianka); Demel K. 1947 (współczesna fauna w jaskini); Żabiński W. 1947 (wzmianka); Stach J. 1947 (wzmianka o owadzie bezskrzydłym Folsomia candida); Kowalski K. 1948 (wzmianka o paleolicie); Jura A. 1949 (wzmianka o znalezieniu śladów kultury łowców niedźwiedzia jaskiniowego); Kostrzewski J. 1949a (wzmianka o paleolicie); Kostrzewski J. 1949b (wzmianki o badaniach); Kowalski K. 1949 (popularny opis, zdjęcia wg Ciętaka); Stach J. 1949 (opis i rysunek Mesogastrura ojcoviensis); Gotkiewicz M., Szafer W. 1950 (fot. nacieków wg Ciętaka); Kowalski K. 1951 (opis inwentarzowy poz. 153 [26.X.1950 r.], plan wg Ciętaka, plan otoczenia otworu i profile wg Kozłowskiego, fot. skupienia kału nietoperzy, rys. endemicznego owada bezskrzydłego Mesogastrura ojcoviensis); Kowalski K. 1953a (podkowiec mały Rhinolophus hipposideros i nocek duży Myotis myotis hibernujące w jaskini); Chmielewski W. 1958a (dane o zachowaniu kości); Kowalski K. 1959 (w katalogu kopalnych ssaków Polski); Kubasiewicz M. 1959 (niedźwiedź jaskiniowy Ursus spelaeus); Chmielewski W. 1961 (szczegółowy opis badań w jaskini, wyodrębnienie nowej jednostki taksonomicznej paleolitu - kultury jerzmanowickiej); Chmielewski W. i in. 1961 (opis jaskini, osady, paleolit, kopalna flora flora i fauna); Kowalski K. 1961a (kopalne szczątki kreta Talpa fossilis, ryjówkowatych Sorex minutissimus, nocka dużego Myotis myotis, zajęczaków Ochtona pusilla i Lepus timidus, wilka Canis lupus, tura Boss primigenius); Gradziński R. 1962 (rynna denna w jaskini, przekrój); Bigaj, J. 1963. (kopalne szczątki wilka Canis lapus); Harmata W., Wojtusiak J. 1963 (podkowiec duży Rhinolophus ferrumequinum hibernujący w jaskini); Kowalski K. 1964a (plejstoceńskie gryzonie); Chmielewski W. 1965 (stratygrafia osadów, paleolit - kultura jerzmanowicka, narzędzia); Kowalski K. 1965 (opis jaskini, osady, kopalna fauna, paleolit); Bordes F. 1968 (kultura jerzmanowicka); Madeyska-Niklewska T. 1969 (opis jaskini, osadów, plan z zaznaczonymi wykopami, profile osadów i korytarzy, w tabeli procesów korelacyjnych w jaskiniach, 6 fot); Wysoczański-Minkowicz T. 1969a (datowanie fluoro-chloro-apatytowe kolagenowe [14 dat]); Wysoczański-Minkowicz T. 1969b (detto); Wójcik M. 1971 (niedźwiedź jaskiniowy Ursus spelaeus); Gradziński R. 1972 (opis jaskini, osadów i form erozyjnych, 2 fot); Harmata W. 1973b (nocek duży Myotis myotis, nocek orzęsiony Myotis emarginatus, nocek wąsatek Myotis mystacinus, nocek Brandta Myotis brandtii, gacek brunatny Plecotus auritus hibernujące w jaskini); Black C.C., Kowalski K. 1974 (kopalne wiewiórkowate Sciuridae); Bocheński Z. 1974 (kopalne ptaki holocenu); Wójcik M. 1974 (kopalne szczątki łasicowatych Mustelidae); Chmielewski W. 1975 (paleolit); Wysoczański-Minkowicz T. 1975 (daty w tabeli chronologii czwartorzędu); Usnarska-Talerzak K. 1978 (kopalne szczątki renifera Rangifer tarandus); Czepiel M. 1980 (opis jaskini, dane morfometryczne, plan); Rook E. 1980 (w katalogu stanowisk z krótkim opisem i opisem badań, w rycinach fragm. ceramiki grupy pleszewskiej kultury lendzielskiej i kultury ceramiki promienistej, wyroby krzemienne i kamienne); Harmata W. 1981 (podkowiec mały Rhinolophus hipposideros, nocek duży Myotis myotis hibernujące w jaskini); Madeyska T. 1981 (kopalne szczątki fauny, osady); Sanocka-Wołoszynowa E. 1981 (opisuje z jaskini 2 gatunki kosarzy i 12 pająków); Wołoszyn B.W. 1981 (podkowiec mały Rhinolophus hipposideros nocek duży Myotis myotis hibernujące w jaskini); Madeyska T. 1982 (w historii badań archeologicznych jaskiń, w schematycznym profilu stratygraficznym w osady z jaskini w środkowym pleniglacjale Vistulanu, narzędzia krzemienne kultur jerzmanowickiej ryc); Nadachowski A. 1982 (kopalne gryzonie); Szelerewicz M., Górny A. 1986 (opis inwentarzowy jaskini poz. 13 (II.F.38), plan wg M.,Czepiela [1978]); Pradel A. 1988 (kopalne szczątki chomików Critecinae); Bocheński Z. 1989 (kopalne ptaki późnego plejstocenu i holocenu); Czyżewska T. 1989 (kopalne szczątki renifera Rangifer tarandus, żubra pierwotnego Bison priscus i tura Bos primigenius); Kowalski K., [red.] 1989 (fauna kopalna z jaskini); Młynarski M., Szyndlar Z. 1989 (kopalne zaskrońcowate Natrix natrix, żmija Viperas Berus); Nadachowski A. 1989 (kopalne szczątki susłów Spermophillus citelloides, Spermophillus superciliosus, chomikowatych Cricetulus migratorius, Cricetus cricerus, Arvicola terestris, lemingi Dicrostonyx guliemi i Lemmus lemmus, nornikowatych Microtus ( Microtus ) cf. agrestis, Microtus (Microtus) cf. arvalis, Microtus (Stenocranius) gregalis, Microtus (Microtus) oeconomus, myszowatych Apodemus cf. sylvaticus); Nadachowski A., Pawłowski J., Stworzewicz E. 1989 (w tabeli korelacji faun lądowych czwartorzędu w Polsce); Godawa J., Rzebik-Kowalska B. 1989b (kopalne szczątki kostne kreta europejskiego Talapa euroraea, ryjówkowatych Sorex minutissimus i Sorex araneus, rzęsorka Neomys fodiens); Wolsan M. 1989 (kopalne szczątki hieny jaskiniowej Crocuta spelaea, żbika Felix silvestris, rysia Lynx lynx, wilka Canis lupus, pieśca Alopex lagopus, lisa Vulpes vulpes, niedźwiedzia jaskiniowego i brunatnego Ursus spelaeus i Ursus arctos, kuny leśnej Martes martes, gronostaja Mustela erminea, łasicy Mustela nivalis i wydry Mutra mutra); Wolsan M. 1989a (kopalne szczątki zajęczakow Ochtona pusilla, Lepus timidus); Wołoszyn B.W. 1989 (kopalne szczątki podkowca małego Rhinolophus hipposideros, nocka Bechsteina Myotis bechsteini, nocka dużego Myotis myotis); Godawa J., Wołoszyn B.W. 1990 (podkowiec mały Rhinolophus hipposideros, nocek orzęsiony Myotis emarginatus, nocek wąsatek Myotis mystacinus nocek łydkowłosy Myotis dasycneme, gacek brunatny Plecotus auritus hibernujące w jaskini); Labocha M., Wołoszyn B.W. 1994 (podkowiec mały Rhinolophus hipposideros, nocek duży Myotis myotis, nocek Brandta Myotis Brandtii, nocek rudy Myotis daubentonii, mopek Barbastella barbastellus hibernujące w jaskini); Godawa J. 1995 (podkowiec mały Rhinolophus hipposideros, nocek duży Myotis myotis, nocek wąsatek Myotis mystacinus, nocek wąsatek Myotis mystacinus/ nocek Brandta Myotis brandtii, gacek brunatny Plecotus auritus hibernujące w jaskini); Kozakiewicz K., Strzałka M. 1996 (nocek duży Myotis myotis, nocek Nattera Myotis nattereri, nocek rudy Myotis daubentonii, nocek łydkowłosy Myotis dasycneme); Madeyska T. 1997 (opis osadów wypełniających jaskinie, materiały archeologiczne, materiały florystyczne, materiały faunistyczne, plan części przyotworowej jaskini z zaznaczonymi wykopami archeologicznymi W. Chmielewskiego, przekrój poprzeczny i fragment przekroju poprzecznego przez osady, zestawienie danych florystycznych, archeologicznych i faunistycznych); Pazdur A. i inni 1999 (5 próbek w zestawieniu wyników datowania nacieków z ciemno zabarwionymi laminami); Goc P. i in. 2000 (w tabeli stężenia azotanów w jaskiniach południowej części Wyżyny Krakowskiej); Hercman H. 2000 (wiek nacieków); Nowak J., Kozakiewicz K. 2000 (nocek duży Myotis myotis, nocek wąsatek Myotis mystacinus, nocek rudy Myotis daubentonii, nocek łydkowłosy Myotis dasycneme, gacek brunatny Plecotus auritus, mopek Barbastella barbastellus; Madeyska T. 2001 (materiały z jaskini datowane na schyłek zlodowacenia Warty i ostatni interglacjał, są zaliczane do kultury lewaluasko-mustierskiej, 2 fot.wejścia); Polowy K., Wieczorek M. 2001 (podkowiec mały Rhinolophus hipposideros, nocek Natterera Myotis nattereri, nocek orzęsiony Myotis emarginatus, nocek wąsatek Myotis mystacinus/ nocek Brandta Myotis brandtii, nocek rudy Myotis daubentonii, gacek brunatny Plecotus auritus, mopek Barbastella barbastellus hibernujące w jaskini); Nowak J., Grzywiński W., Wieczorek M. 2002 podkowiec mały Rhinolophus hipposideros, nocek duży Myotis myotis, nocek Nattera Myotis nattereri, nocek orzęsiony myotis emarginatus, nocek wąsatek/Brandta Myotis mystacinus/brandtii, nocek rudy Myotis daubentonii, mroczek późny Eptesicus serotinus, gacek brunatny Plecotus auritus); Madeyska T., Cyrek K. 2002 (osady jaskiń, vistulian, paleolit, przykłady krzemiennych narzędzi kultury jerzmanowickiej); Budrukiewicz J. M. 2006 (badania W. Chmielewskiego w jaskini i ich wyniki); Cyrek K. 2006 (stratygrafia jaskini, zabytki fauna); Chmielewski W. 2006 (fot otworu, fot. ostrza liściowatego kultury jerzmanowickiej, przekrój poprzeczny osadów, inf. o osadach w jaskini); Chochorowska E. 2006 (wyroby z krzemienia, siekierka kamienna, ceramika w Zbiorach Muz. Arch. W Krakowie); Kadrow S. 2006 (ceramika kultury trzcinieckiej); Lech J. 2006 (sylwetka prof. W. Chmielewskiego, jego badania w jaskini, 4 fot. osadów i otworu jaskini, profil osadów); Lech J., Partyka J. 2006 (wzmianki o badaniach w jaskini); Lech J., Piotrowska D. 2006 (fot. otworu, badania L. Kozłowskiego w jaskini); Madeyska T. 2006 (fot. profilu osadów prezentowanego na VI Kongresie INQUA w 1961 r., z jaskini osady datowane na koniec zlodowacenia Warty OIS 6, interglacjał eemski OIS 5, starszy plenivistulian OIS 4, interplenivistulian OIS 3 i młodszy plenivistulian OIS 2); Zastawny A. 2006 (ceramika promienista z badeńskiego kręgu kulturowego); Lorenc W. 2007 (w tabeli jaskiń z osadami vistulianu zawierających kości ptaków, w tabeli średnich temperatur lipca w vistulianie); Nowak J., Grzywiński, W. 2007 (podkowiec mały Rhinolophus hipposideros, nocek duży Myotis myotis, nocek Natterera Myotis nattereri, nocek orzęsiony Myotis emarginatus, nocek wąsatek/Brandta Myotis mystacinus/brandtii, nocek łydko włosy Myotis dasycneme, nocek rudy Myotis daubentonii, mroczek późny Eptesicus serotinus, gacek brunatny Plecotus auritus, mopek Barbastella barbastellus); Wysocka M. 2007 (w tabeli wyników pomiarów radonu w wybranych jaskiniach jurajskich); Lorenc W. 2008 (średnie temperatury vistulianu na podstawie szczątków ptaków); Krajcarz M., Madeyska T. 2010 (stratygrafia osadów a czynniki meteorologiczne); Gradziński M. 2013 (wzmiankuje w kontekście genezy); Jaskinie Wyżyny Olkuskiej 2010 (plan i opis inwentarzowy); Wrzak J., Manecki A. 2013 (wymieniją w kontekście ascenzyjnej genezy).
Materialy archiwalne
Stach B. 1964 (kopalne szczątki kreta Talpa fossilis, ryjówkowatych Sorex araneus i Sorex minutissimus, rzęsorka Neomys fodiens).
Autorzy opracowania Andrzej Górny
Redakcja Jerzy Grodzicki
Stan na rok 2013
Grafika, zdjęcia Podgląd grafiki plan
Nazwa: Autor: Data wprowadzenia:
Zdjęcie